Ekonomia społeczna – przedsiębiorczość, która…

Ekonomia Społeczna jest na tyle szerokim pojęciem, iż poszukiwanie jego definicji nie jest zadaniem łatwym. Jest to tylko jeden ze sposobów na określenie działalności gospodarczej, która łączy w sobie cele społeczne i ekonomiczne. Dokładnie to samo mielibyśmy na myśli używając słów gospodarka bądź przedsiębiorczość społeczna.

W ramach sektora jakim jest Ekonomia Społeczna działają tzw. przedsiębiorstwa społeczne stanowiące niejako jego „rdzeń”. Warto zatem bliżej przyjrzeć się istocie ich działalności. Europejska Sieć Badawczą EMES (European Reserch Network) w opracowanej przez siebie definicji za przedsiębiorstwo społeczne uznaje takie, które prowadzi swoją działalność głównie dla celów społecznych. W tego typu przedsiębiorstwach wypracowane zyski są reinwestowane we wspólnotę, która je założyła – nie są zatem dzielone pomiędzy udziałowców czy też właścicieli.

Ponadto, z samego pojęcia jakim jest Przedsiębiorstwo Społeczne wynikają dwa kolejne, wymagające uściślenia znaczeniowego. Mianowicie – chodzi o takie pojęcia jak „przedsiębiorczość” oraz „społeczność”. Pierwsze z nich  zwraca naszą uwagę na to, że dana organizacja prowadzi działalność gospodarczą (wytwarza produkty lub usługi). Łączy zatem posiadane zasoby materialne i intelektualne w taki sposób, który ma prowadzić do osiągnięcia zysku. Zdaniem austriackiego naukowca Josepha Schumpetera przedsiębiorczość nierozerwalnie wiąże się z innowacyjnością i efektywnością. Takimi właśnie cechami winna wyróżniać się prowadzona działalność gospodarcza, żeby została uznana za przejaw przedsiębiorczości.

Atrybut „społeczność” wskazuje z kolei na dwie ważne kwestie. Z jednej strony dotyczy podstawowego zasobu organizacji -  kapitału społecznego, który kształtuje się w ramach określonej społeczności lokalnej. Taki kapitał stanowi rdzeń prowadzonego przedsiębiorstwa. Z drugiej strony określenie przedsiębiorstwa jako „społeczne” zakłada, że organizacja posiada misję. Jej działanie jest wówczas ukierunkowane na integrację społeczną danej społeczności. Idąc krok dalej – głównym celem organizacji staje się przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu poprzez aktywizację zawodową i gospodarczą.

Ekonomia  Społeczna  jako  sektor  niewątpliwie  różni  się  od  pozostałych  dwóch,  a  jednak  mimo  wszystko  stanowi ich swoistą syntezę. Szerzej zależność
tą   wyjaśnia   Karl   Birkhölzer:   gospodarkę   społeczną  można  odróżnić  od  sektora  prywatnego  (ponieważ  jest  to  gospodarka  zorientowana  na  zysk)
oraz   państwowego  (gospodarka  publiczna  jest  zorientowana  na  cele   publiczne).  Ekonomia  Społeczna  łączy  jednakże  osiąganie  korzyści  finansowych
z priorytetową orientacją na cele społeczne i wspólnotę lokalną. Warto podkreślić, że ten rodzaj przedsiębiorczości jest głęboko zakorzeniony w społeczeństwie obywatelskim.

Wspomniana wcześniej sieć badawcza EMES określiła również kryteria społeczne i ekonomiczne, którymi powinny charakteryzować się inicjatywy podejmowane przez podmioty ekonomii społecznej:

Kryteria ekonomiczne Kryteria społeczne
  • prowadzenie działalności w oparciu o instrumenty ekonomiczne w sposób regularny,
  • ponoszenie ryzyka ekonomicznego,
  • niezależność w stosunku do organów administracji publicznej,
  • istnienie choć kilku opłacanych pracowników.
  • społecznie użyteczny cel przedsiębiorstwa,
  • oddolny charakter inicjatywy,
  • względnie demokratyczne zarządzanie przedsiębiorstwem,
  • wspólnotowy charakter działania,
  • reinwestycja zysków w członków podmiotu.

Zdaniem EMES powyższy zestaw stanowi istotę idealnego Przedsiębiorstwa Społecznego. Nie jest konieczne spełnienie wszystkich kryteriów w trakcie podejmowanych przedsięwzięć, lecz wystarczy uwzględnienie większości z nich.

Postrzegając Przedsiębiorstwo Społeczne w ten sposób zauważamy, że działania przez nie podejmowane podlegają zasadzie sprzężenia zwrotnego. Bazując bowiem na „zgromadzonym” przez siebie kapitale społecznym, jednocześnie w trakcie działalności mnożą jego zasoby oraz  mobilizację.

Autorka: Joanna Jękot – Centrum PISOP
Źródło: Artykuł powstał w ramach projektu Leszczyński Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej realizowanego przez Centrum PISOP w partnerstwie z Kaliskim Inkubatorem Przedsiębiorczości.